TÜRKÇEDE EKSİLTİLİ YAPIDAN SÖZLÜKSELLEŞME

Türkçede Eksiltili Yapıdan Sözlükselleşme

Lexicalization from Elliptical Structures in Turkish

Şükrü Halûk AKALIN

Öz:Türkçede söz yapımında yer almasına karşın gereği gibi üzerinde durulmayan eksiltili yapıdan sözlükselleşme yolu ile söz varlığımıza katılmış sözcükler bulunmaktadır. Bu sözcüklerin büyük bir bölümü Türkçenin tarihsel dönemlerinde yaşadığı gelişmelerle sözlükselleşirken bir bölümü de günümüzde henüz sözlükselleşme aşamasında görülmektedir. Ne yazık ki Türkçede sözlükselleşme bütün yönleriyle ele alınıp işlenmiş değildir. Türkçede sözlükselleşmenin gereği gibi ele alınmamasına karşılık söz varlığından çeşitli örnekler üzerine yapılan çalışmalarda eksiltili yapıdan söz türetme konusuna yalnızca birkaç sözcüğün kökenbilimi yönünden incelenmesi sırasında değinildiği tanık olunur. Türkçede sözlükselleşmenin başlı başına incelenmesi gereken alanlarının bulunmasının yanı sıra sözlükselleşmenin biçimbilimi, anlambilimi ve kökenbilimi çalışmalarında daima göz önüne alınması gerektiğini belirtmeliyiz. Söz varlığımızdaki ögelerin yapılarının çözümlenmesinde, anlam olaylarının açıklanmasında sözlükselleşme konusunda yapılacak çalışmalar önem taşımaktadır. Bu yazıda Türkçedeki söz yapım türleri, sözlükselleşme açısından değerlendirildikten sonra eksiltili yapıdan sözlükselleşmeye ve sözlükselleşme aşamalarına değinilecektir. Türkçede söz yapımı denilince çoğunlukla ekleme yoluyla yapılan türetmeler akla gelir. Oysa Türkçede söz yapımında başvurulan başka yollar da bulunmaktadır. Yazımızda öncelikle Türkçede söz yapım türleri yeni bir bakış açısıyla değerlendirilecektir. Anlık oluşumlardan kurumsallaşmaya ve nihayet sözlükselleşmeye uzanan süreçte art zamanlı örneklerden yola çıkılarak sözcüklerin eksiltili yapıdan bugünkü yapıya gelişleri ve sözlükselleşmenin türleri incelenecektir. Araştırmada örnek olarak ele alınacak sözcüklerin bugünkü yapı ve anlamlarına nasıl ulaştıkları ortaya konulmaya çalışılacaktır. Bununla birlikte art zamanlı örneklerin yanı sıra sözlükselleşmenin eş zamanlı örneklerine de değinilecektir.

Anahtar sözcükler:söz yapımı, eksiltme, eksiltili yapı, anlık oluşum, kurumsallaşma, sözlükselleşme.

Abstract: Though it is not a part of our lexicon entirely as a concept, there are words in Turkish vocabulary, which have been lexicalized via elliptical structures. Most of these words were lexicalized in line with the historical developments of Turkish, while there are still words, which are on the verge of lexicalization. Unfortunately all aspects of lexicalization in Turkish are not researched yet. Since lexicalization has not been discussed thoroughly, it can be said that there are only a few words of which etymologies have been examined. It needs to be emphasized that lexicalization needs to be examined as a term itself. Furthermore, it needs to be taken into consideration in morphology, semantic and etymology studies. Therefore, in order to analyze the structures and explain the meaning differences in our lexicon, lexicalization studies are really important. In this article, lexicon creation ways will be evaluated in terms of lexicalization, and lexicalization will be discussed with its elliptical structure. As Turkish word formation, known mostly through the insertion of the affixation comes to the mind. However, in Turkish, there are some ways that are used in the word formation. Turkish word formation types will be considered with a new perspective. Taking the starting point from diachronic examples, lexicalization types will be examined from their spontaneous structures to institutionalization and finally lexicalization stages. In this paper some of the words will be discussed as an example of the lexicalization that how these words have reached to the todays structure and meaning. In addition, synchronous examples of lexicalization are also going to be handled.

Keywords: word formation, ellipsis, elliptical structure, nonce formation, institutionalization, lexicalization.

Özellik SIRA =
Özellik Tür =

 
    
 
Her hakkı saklıdır © Prof. Dr. Şükrü Halûk Akalın      
      
Web Tasarım: AdaNET